Inkrustacja pełna znaczeń na popielnicy z Trzebiatkowej
Rekonstrukcja wykonana została w 2016 roku. Powstała dla Skansenu Starożytnego Cmentarzyska Kultury Pomorskiej, prezentującego rekonstrukcję cmentarzyska tej kultury. Stanowi element popularyzacji wyników badań archeologicznych oraz dziedzictwa mieszkańców Pomorza z epoki żelaza.
Historię skansenu oraz informacje o prowadzonych tam działaniach znajdziesz na stronie: https://skansentrzebiatkowa.pl/
Popielnica po 10 latach całorocznej ekspozycji na warunki atmosferyczne, Trzebiatkowa, lato 2026
Odkryte w 2001 roku stanowisko było w latach 2002–2006 przedmiotem systematycznych badań wykopaliskowych prowadzonych przez Muzeum w Lęborku. Odkryto 77 obiektów różnej konstrukcji, wśród których dominowały kamienne groby skrzynkowe. W ich wnętrzu umieszczano od jednej do sześciu popielnic. Łącznie z cmentarzyska pozyskano niemal 200 popielnic oraz liczne naczynia towarzyszące.
Cmentarzysko, z którego pochodzi wzór tej popielnicy, datowane jest na ok. 300–200 r. p.n.e., czyli na końcową fazę etapu rozkwitu i początek etapu zanikania kultury pomorskiej. Ukazuje bogactwo form oraz ornamentyki naczyń wykorzystywanych jako urny pogrzebowe. Stanowi cenne źródło wiedzy o obrzędowości pogrzebowej ludności zamieszkującej Pomorze we wczesnej epoce żelaza oraz inspirację dla współczesnych rekonstrukcji historycznych.
Naczynie ma proporcjonalną, wyrazistą formę, w której szeroki brzusiec osadzony jest wyraźnie pośrodku, patrząc od dołu, przechodząc w starannie wyprofilowaną szyjkę. Powierzchnia ceramiki kontrastowo łączy partie gładkie z fakturowanym. Tym, co jednak najsilniej przyciąga wzrok, jest bogata technika inkrustacji, wyrytych linii oraz gęstych wykropkowani wypełniono jasną masą, tworząc wyrazisty, geometryczny rytm na ciemnym tle wypalonej gliny.
Szczególnie fascynujący jest układ tego zdobienia. W geometrycznych pasach i motywach można dostrzec wyobrażenie twarzy, a powtarzające się linie i punkty tworzą kompozycję, która może przywoływać skojarzenie z uporządkowanym układem znaków na nocnym niebie. To oczywiście interpretacja, a nie pewne odczytanie znaczenia ornamentu. Wykropkowane i rytowane kompozycje nie są tu prostym ornamentem, lecz mogą być elementem większego systemu symbolicznego, rodzajem dawnego języka, symboliczną mapą lub obliczem, które miało towarzyszyć zmarłemu.
Interpretacja rzadko pojawiającej się techniki inkrustacji na tym naczyniu rzuca ciekawe światło na cały pochówek. Choć z czysto rzemieślniczego punktu widzenia wykonanie takiego zdobienia było prostym zabiegiem, jego obecność na popielnicy, a przede wszystkim sposób połączenia inkrustacji z rytowanym i wykłuwanym ornamentem, rzuca ciekawe światło na charakter tego naczynia. W literaturze wiąże się ją zazwyczaj z wyjątkowym charakterem samego pochówku, specyficzną rolą zmarłego w społeczności lub indywidualną intencją rodziny, która chciała w ten sposób spersonalizować urnę dla konkretnej osoby. Choć nie odnaleziono drugiej identycznej urny w tym miejscu, jej ornamentyka pozostaje interesującym świadectwem sposobu, w jaki pamięć o zmarłym mogła zostać utrwalona w prostej glinie.
Ta popielnica ma własną historię, ale jej opowieść nie zaczyna się ani nie kończy w jednej urnie. Jeśli chcesz zobaczyć, jaki świat kryje się za tymi glinianymi naczyniami, zajrzyj do artykułu o kulturze pomorskiej: Kultura Pomorska – Dziedzictwo twarzy zapisanych w glinie
Opracowanie: Krzysztof Dziewientkowski
Rekonstrukcja: Krzysztof Dziewientkowski
Pierwsza publikacja: 22 09 2026
Ostatnia aktualizacja:
Źródło:
Pruska, M., red. 2006. Cmentarzysko ludności kultury pomorskiej. Trzebiatkowa, gmina Tuchomie, województwo pomorskie. Lębork: Muzeum w Lęborku.
