Ptak z fragmentu bizantyjskiej misy

Fragment misy ściśle wiąże się z Nicaeą, jednym z ważnych ośrodków bizantyjskiej Bitynii. Miasto to, znane dzisiaj jako İznik, leży w północno-zachodniej Turcji, a w XII stuleciu znajdowało się w granicach Cesarstwa Bizantyjskiego. Po zdobyciu Konstantynopola przez uczestników IV krucjaty w 1204 roku Nicaea stała się stolicą Cesarstwa Nicejskiego, bizantyjskiego państwa funkcjonującego do odzyskania Konstantynopola w 1261 roku.

Badania nad ceramiką bizantyjską w Nicaei, dzisiejszym İzniku, obejmowały między innymi rozpoznanie miejscowej produkcji oraz warsztatów ceramicznych. Publikacja Véronique François, poświęcona warsztatom ceramiki bizantyjskiej w Nicée/Izniku, przedstawia zachowane fragmenty naczyń, pozwalające analizować ich formę oraz dekorację.

Fragment pochodzi z zespołu ceramiki datowanego na okres od XII do pierwszej połowy XIII wieku. Przy ustalaniu chronologii brano pod uwagę cechy naczyń, między innymi ich formę i sposób dekoracji, a także kontekst znaleziska.

Bezpośrednią podstawą tej rekonstrukcji jest zachowana środkowa część bizantyjskiej misy wykonanej w technice sgraffito, na którym widoczne jest przedstawienie ptaka. Na podstawie tego fragmentu opracowano rekonstrukcję formy naczynia, z zachowaniem charakterystycznego układu kompozycji oraz sposobu prowadzenia ornamentu.

W centrum zachowanego przedstawienia znajduje się sylwetka ptaka o wyraźnie wydłużonej szyi. Cecha ta może wskazywać na przedstawienie ptaka związanego ze środowiskiem wodnym. Wśród możliwych interpretacji można rozważyć kaczkę, gęś lub inne ptactwo wodne. Brak wyraźnie zachowanego, charakterystycznego dzioba nie pozwala jednak na pewną identyfikację gatunkową.

Przedstawienia ptaków należą do repertuaru figuralnego bizantyjskiej ceramiki szkliwionej. Ich sylwetki bywają silnie uproszczone i podporządkowane kompozycji naczynia, dlatego identyfikacja konkretnego gatunku nie zawsze jest możliwa. W przypadku tego fragmentu szczególnie interesująca pozostaje sama forma ptaka: wydłużona szyja, uproszczona głowa i podporządkowanie sylwetki dekoracyjnej kompozycji misy.

Przedstawiona rekonstrukcja nie jest kopią naczynia zachowanego w całości. Jest próbą odtworzenia jego formy i dekoracji na podstawie fragmentu, który przetrwał do naszych czasów. To właśnie ten niewielki zachowany wycinek powierzchni pozwala dziś odczytać część kompozycji, która pierwotnie obejmowała znacznie większą powierzchnię naczynia.

Opracowanie: Krzysztof Dziewientkowski
Rekonstrukcja: Krzysztof Dziewientkowski
Pierwsza publikacja: 08 10 2026
Ostatnia aktualizacja: 

Źródło:

François, Véronique. 1997. „Les ateliers de céramique byzantine de Nicée/Iznik et leur production (Xe–début XIVe siècle)”. Bulletin de Correspondance Hellénique 121/1: 411–442. Dostęp online: Les ateliers de céramique byzantine de Nicée/Iznik et leur production (Xe-début XIVe siècle) – Persée (persee.fr)