Naczynie zasobowe z wczesnośredniowiecznego Gdańska – rekonstrukcja słowiańskiej ceramiki z XII wieku

Rekonstrukcję opracowano na podstawie odkrycia archeologicznego dokonanego na terenie dzisiejszego centrum Gdańska. Oryginalne naczynie zasobowe odkryto w obrębie reliktów zabudowy interpretowanej jako dom szewca – nie współczesny budynek, lecz obiekt odsłonięty w trakcie badań archeologicznych. Naczynie pochodzi z poziomu 8, datowanego na pierwszą połowę XII wieku, i zostało zarejestrowane na stanowisku I (wykopy I–V), w obrębie wczesnośredniowiecznego grodziska zlokalizowanego w rejonie dzisiejszych ulic Czopowej, Grodzkiej i Dylinki.

Znalezisko wiąże się z okresem poprzedzającym wykształcenie się miejskiej sieci ulic oraz zwartej zabudowy. Był to czas, gdy przestrzeń osadnicza miała jeszcze charakter nieregularny, podporządkowany funkcjom rzemieślniczym i obronnym. Obecność naczynia zasobowego w obrębie domu szewca wskazuje na jego rolę w codziennym zapleczu gospodarczym – jako pojemnika na produkty spożywcze lub surowce niezbędne do funkcjonowania warsztatu i domostwa.

Naczynie charakteryzuje się dwustożkowym korpusem z cylindrycznym wylewem oraz wyraźnie wyodrębnionym brzuścem. Powierzchnię brzuśca zdobią plastyczne listwy z ukośnymi odciskami, którym towarzyszy siedem rzędów linii falistej oraz linie dookolne w dolnej partii naczynia. Ornament tworzy uporządkowany układ charakterystyczny dla ceramiki gdańskiej z pierwszej połowy XII wieku. Sposób wykonania wskazuje na działalność miejscowego warsztatu garncarskiego – widoczne są cechy ręcznej obróbki oraz konsekwencja w prowadzeniu ornamentu, świadczące o doświadczeniu rzemieślnika. Forma i dekoracja wpisują się w tradycję zachodniosłowiańskiego kręgu kulturowego, w którym ceramika zasobowa stanowiła ważny element wyposażenia gospodarstw domowych.

Na podstawie ilustracji opublikowanej w pracy Barbary Lepówny opracowano współczesną rekonstrukcję, zachowując proporcje, formę oraz charakter ornamentyki oryginału. Rekonstrukcja odtwarza użytkowy i estetyczny charakter naczynia zasobowego z pierwszej połowy XII wieku.

Autor opracowania i rekonstrukcji: Krzysztof Dziewientkowski
Data opracowania: 16.04.2026

Źródło:

Lepówna, B. 1968. Gdańsk wczesnośredniowieczny. Garncarstwo gdańskie w X–XIII wieku. Prace Komisji Archeologicznej w Gdańsku, t. 7. Gdańsk.