Forma i ornament – gdańska ceramika XI wieku

Badania archeologiczne w powojennym Gdańsku ruszyły w 1948 roku, równolegle z wielką odbudową miasta. Choć specyfika gdańskiego gruntu sprzyjała zachowaniu się przedmiotów z surowców organicznych, to właśnie ceramika stała się główną kategorią znalezisk. Wyniki pierwszych siedemnastu lat prac robią ogromne wrażenie:  masa pozyskanych fragmentów naczyń sięgnęła niemal 10 ton. Samo stanowisko I obejmujące wykopy I–V, od którego rozpoczęto odkrywanie wczesnośredniowiecznego Gdańska, dostarczyło ponad 5,6 tony materiału.

Podstawą rekonstrukcji jest naczynie odkryte na stanowisku I, na terenie wczesnośredniowiecznego grodu gdańskiego, w rejonie dzisiejszych ulic Czopowej, Grodzkiej i Dylinki. Pochodzi z poziomu osadniczego 13, datowanego na 1045-1065 rok, z fazy poprzedzającej ukształtowanie się miejskiej siatki ulic i zwartej zabudowy.

Naczynie charakteryzuje się cylindrycznym wylewem oraz brzuścem zdobionym ornamentyką plastyczną. W dekoracji występują dwa rzędy linii falistej, pomiędzy którymi umieszczono trzy rzędy linii dookolnych. W miejscu przejścia brzuśca w szyjkę widoczne są ukośne odciski, stanowiące dodatkowy element kompozycji zdobniczej.

Cylindryczny wylew, spotykany również w innych naczyniach odkrytych na terenie Gdańska, stanowi interesujący element ich zróżnicowania formalnego. W połączeniu z rozbudowaną ornamentyką tworzy charakterystyczne zestawienie cech, wpisujące się w bogaty repertuar form i zdobień wczesnośredniowiecznej ceramiki pomorskiej.

Współczesna rekonstrukcja zachowuje proporcje naczynia oraz charakter jego ornamentyki. Odtworzona forma stanowi element wyposażenia codziennego, nawiązujący kształtem i dekoracją do ceramiki gdańskiej z pierwszej połowy XI wieku.

Opracowanie: Krzysztof Dziewientkowski
Rekonstrukcja: Krzysztof Dziewientkowski
Pierwsza publikacja: 27.02.2026
Ostatnia aktualizacja: o2.11.2026

Źródło:
Lepówna, B. 1968, Gdańsk wczesnośredniowieczny: Garncarstwo gdańskie w X–XIII wieku, Prace Komisji Archeologicznej w Gdańsku, t. 7, Gdańsk. Dostęp online: Brak *